معرفي تعدادی از درختان ممنوع القطع
درخت شمشاد نام علمی درخت شمشاد :buxus sempervirens شِمشاد یکی از درختان همیشه سبز است که چوب سخت آن در صنعت استفاده میشود. شمشاد معمولاً در مناطق مرطوب کاشته نمیشود ولی فقط توسط باران تغذیه میشود. جنگلهای انبوهی از شمشاد در کنار سواحل شنی ایجاد میکنند تا از پراکندگی شنها جلوگیری نمایند. از جنگلهای انبوه شمشاد برای تهیه الوار استفاده میشود. درخت شمشاد از تيرهٔBuxaceae و از جنس Buxus مىباشد. اين گونهٔ درختى بهعنوان يکى از مهمترين و شايد باارزشترين درختان جلگه شمال مطرح است که متأسفانه امروزه مقدار کمى از آن باقىمانده است. شمشاد داراى دواير ساليانهٔ فشرده و متراکم است و رويش آن خيلى کند مىباشد و ارتفاع آن به ۸ تا ۱۰ متر و قطر حدود ۳۰ تا ۴۰ سانتىمتر مىرسد. نظر بهسخت و سنگين بودن چوب شمشاد دوام آن زياد است و خيلى باارزش و گرانبها است. رنگ چوب شمشاد زرد ليموئى و داراى نقشهاى بسيار زيبا و الياف متراکم و فشرده مىباشد. برگهاى شمشاد مصرف داروئى دارد و همچنين داراى ازت فراوان مىباشد. چوب شمشاد براى ساختن ادوات نساجي، خطکش و صنايع دستى مصرف فراوان دارد.به خاطر همین قطع آن فراوان است و باعث کمیابی آن شده و قطع آن ممنوع شده است
درخت گردو نام علمی درخت گردو (Juglans regia) از تيرهٔJuglandaceae و از جنس Juglans مىباشد. نام انگلیسی درخت گردو(per sian walnat) گردو از درختان بومى ايران بوده که با قطع بىرويه و شديد اين گونه هنوز هم مىتوان تکدرختانى را در جنگلهاى شمال بهطور وحشى يافت. گردو درختى است نورپسند که در آب و هواى نسبتاً سرد رشد مىکند و سرماى چندين درجه زير صفر را بهخوبى تحمل مىکند. درخت گردو آهکدوست است و در همه نوع خاکى درصورتى که زياد خيس و مرطوب نباشد بهخوبى مىرويد. ريشههاى گردو بسيار عميق است و بهچند متر مىرسد. امروزه گونههاى اصلاح شدهٔ گردو بهوفور در دسترس مىباشند. نظر به اينکه چوب گردو سنگين، سخت و فشرده مىباشد، زيبا و با طرحها و رنگهاى متنوّع است به همين جهت طرفدارهاى بسيارى دارد و توليد چوب آن مىتواند منبع درآمد سرشارى براى کشور باشد، چوب گردو براى ساختن مبلمان، قنداق تنفگ، روکش و وسايل تزئينى مورد استفاده قرار مىگيرد. وبخاطر همین دارای قطع بی رویه بوده است. این درخت از درختان ممنوع قطع می باشد.
درخت زربین نام علمی: Cupressus sempervirens L. var. horizontalis (Mill.) Gord نام انگلیسی: horizontal cypress, male spreading cypresstree نامهای دیگر: سور [sowr]، سُر، سُورْش، وُهْل، اُهْل، سَلْم زَرْبین درختی است سوزنی برگ از تیرهٔ سرو (Cupressaceae) که به دلیل ارزشهای زینتی و صنعتی، به طور فراوان در جنگلکاریها استفاده میشود. زربین با نام دوجملهایCupressus sempervirens) گونهای از درختان همیشهسبز، از دسته مخروطیان (Pinophyta) ردهٔ ناژویان (Pinopsida)، راستهٔ کاجیان (Pinales)، تیرهٔ سروها (Cupressaceae)، سردهٔ سرو ناز (Cupressus). «سرو زربین» درختی زیبا به ارتفاع ۲۰تا ۳۰متر گسترده در برخی نواحی شمال ایران است که سبزی همیشگی آن جلوهای خاص به طبیعت منطقه میبخشد. جورهٔ اصلی زربین، مخروطی با گسترش افقی دارد؛ شاخههای جانبی آن نیز افقی هستند. چوب درخت زربین مانند چوب سایر درختان سوزنی برگ، صمغی و معطر است و مقاومت زیادی در برابر رطوبت دارد. رنگ آن سفید شکری مایل به قهوهای و سبک وزن است و قفسههایی که از آن ساخته میشود، مانعی در برابر حملهٔ بید و آفات دیگر به لباسهای پشمی است.
درخت سرخدار سُرخدار (نام علمی: Taxus baccata) نام گونهای درخت سوزنیبرگ است از تیره سرخداریان (Taxaceae). نام انگلیسی( doraston yew) این گونه را میتوان میراث زنده و شاهکار جنگلهای طبیعی شمال ایران دانست. از نظر تنوع زیستی و حفظ ذخائر ژنتیکی و بومشناسی یکی از گونههای منحصر به فرد و مهم منطقه هیرکانی و باقی مانده از دوران سوم زمینشناسی است. سرخدار درختی است سوزنی برگ، سایه پسند و دارای پوست فلسدار. چوب درون آن به رنگ قرمز شاه بلوطی و برگهای آن دائمی و همیشه سبز است که در قسمت پایینی درخشان و براق است و نیاز به خاک مرطوب دارد. بلندی درخت به ۹ تا ۳۰ متر و قطر آن به ۳ متر میرسد. رشد آن بسیار کند و رویش ارتفاعی آن سالانه ۱۰ سانتیمتر است. میوه نوع ماده آن به رنگ قرمز و نوع نر آن برنگ زرد که هر دو غیر سمی است. بذر سرخدار توسط پرندگان از جمله قرقاول پخش میشود. سنجابها نیز به انتشار بذر سرخدار کمک میکنند. چوب سرخدار چه هنگامی که درخت زنده است و چه در زمانی که قطع و خشک میگردد بسیار انعطاف پذیر بوده و مقاومت خمشی آن بالاست و به همین خاطر نمیشکند. سنگینی و فشار برف نیز قادر نیست تا شاخههای خشکیده سرخدار را بشکند و همین امر باعث میشود تا همه ساله مقادیر قابل ملاحظهای ازنزولات جوی از سطح تاج درختان تصعید و از دسترس درختان خارج گردد.
درخت سرو خمره ای نام عملی: biota orientalis نام لاتین: Thujaorientalis تیپ رویشی: درختچه وضعیت خزان: هميشه سبز سرعت رشد: متوسط ارتفاع: 3 متر قطر تاج: 2 متر نیاز نوری: آفتابی - نیم سایه نیاز آبی: متوسط معیار زیبایی: شاخساره زمان ظهور معیار زیبایی: تمام فصول قابلیت هرس: نياز ندارد مقاومتهای اکولوژیک: مقاوم به گرما خاک مناسب: هر نوع خاک کاربرد در فضای سبز: کاشت در ميادين، چمن کاریها و پارکها وضعیت سازگاری با شرایط اکولوژیک موجود: خوب رويشگاه سرو خمره اي يكي از اكوسيستمهاي جنگلي ايران مي باشد كه دچار كاهش توليد بيولوژيكي از طريق تخريب منابع گرديده است لذا احياي آن بصورت قرق امروزه مورد توجه قرارگرفته است بهعلّت کندى رشد و نمو درختان سرو و مناسب نبودن ابعاد چوب آن از نظر صنعتى اهميت چندانى نداردو برای همین خاطر قطع این درخت ممنوع است
گیاه سفید پلت Salicaceae :تیره Populus capsica Bornm :نام لاتین ------------- :نام انگلیسی سفیدپلت :نام فارسی ---------------- :نام عربی شرح گیاه سفید پلت درختی است بزرگ مشابه سفید ارو بعضی آن دو رابا هم اشتباه می کنند (بعضی نام فارسی populus alba و سفید پلت ذکر کرده اند.)ارتفاع آن به 25 متر بالغ می شود دارای تاجی وسیع است و جست های ریشه جوش تولید مینماید. رنگ شاخه های یک ساله آن قهوه ای غدی است که بعد خاکستری و نقره ای تبدیل میشود و عدسک های آن به صورت خالهای درشت سیاهی بر روی تنه های چند ساله در می آید وظاهر می گردد. تنه درختان کهن سال دارای پوست و ریتیدم صاف است و در آن گورچه هایی در نتیجه رشد غیر طبیعی و نداشتن فعالیت یکنواخت طبقه مولد یا کامبیوم بوجود می آیدو مقطع درخت را سینوسی شکل می سازد. برگ درختان سفید پلت مانند سایر گونه های صنوبرمتنوع است برگ اشتعابات کوتاه و برگ تاج درختان کهن سال دارایدم برگ بلند است. پهنک آن پهن و یاپهن و یا گاهی تخم مرغی ، سینوسی زاویه دار و یا با دندانه های تیز و با قاعده ای گوه ای است و پشت آن صاف است ابعاد آن 15 – 10 سانتی متر است. برگ انشعابات بلنددارای دمبرگی کوتاه است و پهنک آن پنجه ای و دارای 5 -3 لوب عمیق و با دندانه هایاره ای درشت می باشد. پشت آنها نمدی سفید است و ابعاد آن 30-28 سانتی متر عرض و 20 – 10 سانتی متر طول می باشد. گلهای آن بر روی شاتون قرار گرفته. شاتون گلهای نر 10سانتی متر و شاتون گلهای ماده 20 سانتی متر طول دارند. محور و پا یک گلهای نر خزی وبا برگه تخم مرغی قهوه ای و دندانه های اره ای نامساوی و مژه های بلند می باشد وبواسطه رنگ بساک ارغوانی رنگ بنظر می رسد. میوه آن کپسولی تخم مرغی مخروطی و صاف است و دارای دو دریچه است. دامنه انتشار این درخت بومی جنگلهای شمال است و از ارسباران وطوالش و آستارا تا گرگان و رشت و اطراف بجنورد انتشار دارد و گاهی در بعضی دره هاهمراه با درخت توسکا در جنگلهای جلگه ای چمستان نور و در حوالی نوشهر و همچنین جنگلهای کشل نزدیک آستانه اشرفیه گیلان در کنار سفید رود دیده می شود. در آنجاجنگلهای وسیع و کهن سال سفید پلت یک قرن قبل و بر اثر طغیان سفید رود ایجاد شدهاست. این درخت از جلگه های شمال تا حدود 1400 متر ارتفاع در تنگه راه گرگان بالا میرود و نیز از خوی و تبریز و جسنبگلو ارسباران و کرمانشاه و باغ باغیچ فارس و پسقلعه و قشم و راه بر کرمان در 2800 متر ارتفاع دیده شده است. سفيد پلت يكي از گونه هاي بومي و نادر جنگل هاي خزري است كه بعد از پسروي دريا و عقب نشيني رودخانه ها، ظاهر شده است و گونه اي ذخيره گاهي محسوب مي شود
حرا از تيره : شاپسند . مرفولوژي : درختچه اي است با برگهاي بيضي شكل وكشيده و با قاعده اي باريك . نام علمي اين جنس به افتخار دانشمند بزرگ ايراني شيخ الرئيس ابوعلي سينا نام گذاري شده است . از اختصاصات اين درختچه آن است كه دانه آن روي درخت مادر به نهال تبديل ميشود يعني نيمه زنده زا ميباشد . بذر پس از تبديل به نونهال از درخت جدا شده و به مرداب افتاده و بلافاصله ريشه دواني ميكند . ميوه آن به اندازه يك فندق كركدار است و طعم آن كمي شيرين وگس است. به علت تخريب جنگل و فعاليتهاي شديد كشاورزي در طول ساحل آن يكي از پرگل و لايترين رودخانههاي جهان است. زمينهاي واقع در خارج از جنگلهاي حفاظت شده كاربري كشاورزي يافتهاند و جنگلهاي مانگرو كه درختان حرا و صندل از گونههاي آن هستند، به سرعت در حال نابودي است.
ارس درخت ارس ، Persian juniper ( با نام علمی Juniperus polycarpus) اُرِس یا هُرسیا پیرو گونهای سرو است که در مناطق کوهستانی میروید. این درخت در برابر ناملایمات طبیعی بسیار مقاوم است. این درخت در دامنه جنوبی رشته کوههای البرز، از آذربایجان تا خراسان و به ویژه در شرق کشور و در ارتفاعات به صورت عمومی یافت میشود. برخی درختان ارس، مانند درخت ارس روستای ابرسیج قدمتی چند هزار ساله دارند. در شمال استان خراسان رضوی در منطقه هزار مسجد جنگلهای تحت حفاظت از درخت ارس وجود دارد. اُرِس از جمله درختان حفاظت شده به شمار میآید که قطع آن ممنوع است. درخت اورس در رشته کوه زاگرس هم وجود دارد.در ترکی به آن آردئج، آردئچ و آردئش و در کردی (کرمانجی) به آن مَرخ گویند و اعراب میوه آنرا ابهل نامند. برخی از انواع آن: اردوج foetidissima Juniperus ارس Juniperus polycarpos = Juniperus excelsa ارس چینی Juniperus chinensis ارس چینی هرمی Juniperus chinensis L. Pyramidalis(Male) پیرو communis Juniperus پیرو خزنده commmunis L.ssp hemisphaerica Juniperus ارس ژاپنی conferata Juniperus ارس خزنده horizontalis Moench Juniperus ارس هیبریدی Xmedia Van Melle Juniperus چتنه oblonga Bieb Juniperus ریسoxycedrus L.ssp oxycedrus Juniperus مای مرز Sabina Juniperus ارس نپال squamata D.DON ‘Meyeri‘ Juniperus ارس ویرجینیاvirginiana Juniperus
درخت فندق فَندُق با نام علمی Corylus avellanaدرختچهای است به ارتفاع تقریباً دو متر که ارتفاع آن در نواحی مساعد تا ارتفاع ۶ متر نیز میرسد. درخت فندق بومی اروپا و آسیای صغیر است. برگهای درخت فندق پهن و نوکتیز با دو ردیف دندانه، بهرنگ سبز و یا دمبرگی بطول تقریباً یک سانتیمتر میباشد. فندق دارای دو نوع گل نر و مادهاست که بصورت سنبلهآویخته در پاییز ظاهر میشود. فندق گرد ۲/۵-۱/۵ سانتیمتر است. دارای پوششی سبز رنگ بوده که پس از خشک شدن تدریجاً از آن جدا میگردد. تیره:Corylaceaeنام لاتین:Corylusavellanaنام انگلیسی:Filber tree –Hazelnut tree –cobnutنام فارسی: فندق – گلوز – گلاغوزهنام عربی: بندق – جلوز – مچجرالبندق
درخت زیتون زیتونها (نام علمی: Olea europaea) و (به انگلیسی:Olive)شامل تقریباً ۲۰ گونه درختان کوچک از خانواده Oleaceae بوده و در جهان کهن از حوزه دریای مدیترانه، شمال آفریقا، جنوب شرقی آسیا، شمال تا جنوب چین، اسکاتلند و شرق استرالیا پراکندگی گستردهای داشتهاند. آنها همیشه سبز بوده و دارای برگهایی کوچک و یکپارچه هستند که روبروی هم قرار گرفتهاند. میوه این گیاه یک شفت میباشد. معروفترین گونه شناخته شده این گیاه زیتون اروپایی نام دارد Olea europaea که از دوران باستان برای تهیه روغن زیتون و نیز برای خوردن خود میوه آن کاربرد داشتهاست (که در حالت طبیعی تلخ است که باید در معرض تخمیر طبیعی قرار گیرد و یا به منظور قابل خوردن نمودن، آن را در آب نمک بخوابانند).
درخت بنه (پسته) نام علمی آن Pistacia atlantica میباشد که یکی از وایتههای مهم آن Pistacia atlantica var.kurdica یا همان «ون» است.ارتفاعش تا ۷ یا ۹ متر نیز رسیدهاست در بعضی از مناطق کوهستانی مانند کردستان ایران به میوه آن «قزوان» میگویند که برای خوشبو کردن دوغ و روغن حیوانی و همچنین در درست کردن ترشی استفاده میکنند . درخت بنه منبع تولید شیره سقز است.سقز که در گویش کردی منطقه بانه به آن (بنِشت) گفته میشود صمغی به رنگ سبز خیلی روشن، غلیظ و بسیار چسبندهاست که استفاده دارویی فراوان داشته و به عنوان یک ملین قوی در درمان یبوست و درمان ناراحتیهای گوارشی استفاده میشود . ۲۵ درصد از شیره سقز حاوی روغن پرارزش و صنعتی تربانتین است که کاربردهای فراوانی در صنعت دارد . علاوه بر این از شیره سقز در تهیه آدامس، عطر، خوشبوکنندهها، حشره کشها و در صنعت داروسازی در تهیه نرم کنندهها و ضد عفونی کنندهها استفاده میشود . علاوه بر این در صنعت پلاستیک سازی، تهیه واکس کفش و چرم و صنعت چاپ مورد استفاده قرار میگیرد . بعلت نبود صنایع تبدیلی مناسب، اکثر سقز تولیدی در ایران به خارج از کشور صادر گردیده و به عنوان مواد پایه بسیاری از صنایع فوق الذکر بکار برده میشود . اگر چه آمار دقیقی از تعداد درختان بنه در بانه موجود نیست اما تعداد آنها بین ۱۰ تا ۲۰ هزار اصله تخمین زده شدهاست . به طور متوسط از هر درخت ۵۰۰ الی ۱۰۰۰ گرم سقز بدست میآید که در شرایط مناسب و سالهای پرباران این مقدار بیشتر هم میشود .در بانه درخت بنه اغلب بصورت تودههای مخلوط با درختان بلوط در روستاهای کانی سور، سیاحومه، دارینه، باشوان، بنه ژاژ، همزلان، ویسک، رشکی، خجک و ... مشاهده میشود.
گون Astragalus SPP نام علمی: Astragalus spp نام نیره: تیره نخود یا Leguminoseae گیاه گونرا به فرانسوی Astragale و Tragacanthe و به انگلیسی Astragale یا Tregacanth و Milkveteh می نامند. گياهى علوفهاى از خانواده لگومينوز مىباشد و داراى انواع بسيارى است و تقريباً تمام انواع آن خوشخوراک مىباشد. برخى از آنها علفى و يا چوبى بدون ساقه و بعضى ديگر داراى ساقه کوتاه در روى زمين و بالاخره عدهاى داراى ساقههاى خوابيده روى زمين يا راست مىباشند. دامنه پراکندگى آنها از آذربايجان تا فارس و از شمال تا خراسان مىباشد. اين گياهان معمولاً در برابر چراى مفرط مقاوم مىباشند. گياهان اينگونه داراى رشد سريع و دوام چند ساله بوده با بذرپاشى طبيعى مىتواند تکثير پيدا نمايد.
درخت شیشم نام علمی: Dalbergia sissoo نام های خارجی: Shisham، Sissoo، Indian rosewood شیشم در سراسر جهان یکی از گونه های مهم جنس Dalbergia برای استفاده از چوب آن است جگ یا شیشَم (نام علمی: Dalbergia sissoo) درختی خزانکننده با قامتی متوسط بومی شبه جزیره هند و ایران است. جگ عمدتاً در کناره رودها زیر ارتفاع ۹۰۰ متر میروید اما ممکن است در مناطق با ارتفاع تا ۱۳۰۰ متر هم بروید. جگ در مناطق کوهستانی نیمهگرمسیری جنوب ایران در استانهای کرمان، سیستان و بلوچستان، هرمزگان و خوزستان در رویشگاههایی به صورت گسسته و غالباً به شکل دهلیزی و دالانی رویش دارد. چون این گونه در نهاییترین حد غربی رویشگاه طبیعی خود در محیطی کمباران و با تبخیر و دوره خشکی شدید و طولانی به سر میبرد از این رو ارتفاعات بالاتری را نسبت به سایر گونهها اشغال مینماید و به طور کلی آن بالندگی و رویشی را که در شبه قاره هند دارد در ایران دارا نیست. علاوه بر استفاده از چوب آن، برای تهیهٔ سایه کاربرد زیادی دارد. مهمترین ویژگی آن رشد نسبتاً سریع و سازگاری با هوای گرم و خشک است. خاکهای متخلخل همراه با رطوبت کافی بهترین خاک برای جگ است، ولی میتواند در زمینهای با تهویهٔ ضعیف و خاکهای رسی سنگین نیز به رشد خود ادامه دهد. در دو دهه اخير با صنعتي شدن شهرستان جم و خشكساليهاي پياپي، خطر نابودي بعضي گونهها در آن وجود دارد كه مردم منطقه و مسئولان بايد در راستاي تقويت منابع طبيعي شهرستان برنامهريزيهاي اصوليتري داشته باشند.
